EĞİTİME DAİR- Bu Hafta Emeğe Dair…

Önder UÇAK/Şube Başkanı

Kamuda ücret adaleti, çalışma barışı ve emeğin karşılığını alabilme meselesi, kamu personel sisteminin en önemli sorunlarından biri olmaya devam ediyor. Farklı istihdam statülerinden kaynaklanan maaş ve sosyal hak eşitsizlikleri, yalnızca çalışanların ekonomik durumunu değil, kamu hizmetinin bütünlüğünü ve çalışma barışını da doğrudan etkiliyor.

Bugün üzerinde durmamız gereken temel soru şu: Kamuda çalışanların ücretleri; yaptıkları işin, üstlendikleri görevin, taşıdıkları yetki ve sorumluluğun karşılığını ne ölçüde veriyor?

Kamu personelinin ücret sistemi giderek daha karmaşık bir hâl alırken benzer işleri yapan çalışanlar arasında ciddi ücret ve özlük hakkı farklılıkları ortaya çıkıyor. Aynı çatı altında, aynı kamu hizmetine katkı sunan insanların yalnızca istihdam biçimleri nedeniyle farklı haklara sahip olması, üzerinde önemle durulması gereken bir adalet meselesidir.

2023 yılında memur maaşlarına yapılan 8.077 TL'lik seyyanen artışla, en düşük memur maaşı ile kamu işçisi ücreti arasındaki farkın önemli ölçüde giderilmesi hedeflenmişti. Ancak bugün gelinen noktada bu fark yeniden açıldı ve aradaki ücret farkının 9-10 bin lira seviyelerine ulaştığı görülüyor.

Burada önemli bir ayrımı ortaya koymak gerekiyor: Mesele kamu işçisinin fazla ücret alması değildir. İşçinin maaşı çok değil, memurun maaş artışı daha azdır. Amacımız, çalışanları birbirleriyle kıyaslamak değil; herkesin emeğinin karşılığını aldığı, hakkaniyetli ve adil bir ücret sisteminin kurulmasını sağlamaktır.

Bu tablonun önemli nedenlerinden biri de toplu sözleşme sistemidir. Kamu işçileri ile memurların ücretleri, iki ayrı mevzuat ve iki ayrı toplu pazarlık mekanizması üzerinden belirleniyor. Kamu işçilerinin de imzalanan toplu sözleşmeden büyük bir memnuniyet duyduğunu söylemek mümkün değil. Bu tablo, mevcut toplu sözleşme sisteminin memur sendikacılığını dezavantajlı hâle getirdiğini gösteriyor.

Yıllardır ifade ediyoruz: 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu ile bu iş yürümüyor. Kamu görevlilerinin hak ve menfaatlerini koruyacak, gerçek anlamda güçlü bir toplu pazarlık mekanizması oluşturacak yeni bir sendikal mevzuata ihtiyaç var. Çünkü her iki yılda bir gerçekleştirilen toplu sözleşmelerin ardından çalışanlar arasındaki ücret makası yeniden açılıyor.

Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın da dile getirdiği, "Aynı işi yapan işçiden daha düşük maaş alan memur olmamalı." ilkesi doğrultusunda, kamudaki ücret ve özlük hakkı farklılıklarını giderecek yeni bir düzenleme hayata geçirilmelidir. Benzer görevleri yapan çalışanlar arasındaki adaletsizlikler somut çözümlerle ortadan kaldırılmalıdır.

Ücret adaletsizliği fazla mesai ücretlerinde de kendini gösteriyor. Memur statüsündeki bir güvenlik görevlisinin saatlik fazla mesai ücreti 16 lira 55 kuruş. Sormak gerekiyor: Bir saatlik emeğe bir simit bile alamayacak kadar düşük bir ücret hangi adalet anlayışıyla açıklanabilir?

Bir başka önemli sorun da seyyanen ödemenin emekliliğe yansımamasıdır.

2023 yılında memur maaşlarına yapılan 8.077 TL’lik seyyanen artış, sonraki katsayı artışlarıyla bugün yaklaşık 25 bin TL seviyesine ulaşmış durumda. Ancak bu ödeme emekli aylığına esas kazanca dâhil edilmediği için emekli memurlar bu artıştan yararlanamıyor. Oysa yıllarca kamu hizmetinde bulunmuş, aynı emeği ve hizmeti ortaya koymuş emeklilerin de bu kazanımdan yararlanması gerekirdi. Çalışan memura verilen seyyanen ödemenin emekli memurdan esirgenmesi, çalışan ile emekli arasındaki gelir makasını daha da açıyor.

Talebimiz açık: 2023 yılında verilen 8.077 TL’lik seyyanen artışın bugünkü karşılığı olan yaklaşık 25.000 TL, emekli memurların aylıklarına da yansıtılmalıdır. Yıllarca kamu hizmetine emek vermiş insanlar, emekliliklerinde hak kaybına uğratılmamalıdır.

Peki, nasıl bir ücret sistemi istiyoruz?

Kamuda ücret sistemi sade, anlaşılır, şeffaf ve adil olmalıdır. Ücret belirlenirken yalnızca istihdam statüsü değil; yapılan iş, görev, yetki, sorumluluk, eğitim ve mesleki yeterlilik esas alınmalıdır. Aynı veya eş değer işi yapan çalışanlar arasında hakkaniyetli bir ücret dengesi kurulmalı, bu denge emeklilik döneminde de korunmalıdır.

Çünkü aynı işi yaparken farklı istihdam modellerinde bulunmak, bir çalışanı avantajlı, diğerini dezavantajlı hâle getirmemelidir. Hele ki işverenin devlet olduğu bir çalışma düzeninde böylesi bir adaletsizliğin kalıcı hâle gelmesi kabul edilemez.

Unutulmamalıdır ki kamu hizmeti bir bütündür. Bu bütünün her bir parçasında görev yapan çalışanların emeği değerlidir. Birinin hakkını teslim etmek, diğerinin hakkını görmezden gelmek anlamına gelmez. İhtiyacımız olan şey, çalışanları karşı karşıya getiren değil, emeği ve hakkaniyeti esas alan bir kamu personel sistemidir.

Biz bu hafta emeğe dair konuşurken emeğimizin karşılığını, alın terimizin hakkını ve kamuda ücret adaletini talep ediyoruz.

Çünkü adalet, birine hak ettiğini verirken diğerini mahrum bırakmak değil, herkesin hakkını eksiksiz teslim etmektir.
Haftaya Eğitime Dair yeni bir konu ve yeni bir değerlendirmeyle buluşmak üzere…
Sağlıkla, muhabbetle kalın.